Waar vertrek en thuiskomst elkaar raken – mijn bezoek aan Fenix in Rotterdam

Woensdag 26 november was ik in Rotterdam. Ik bezocht Fenix, het nieuwe migratiemuseum op Katendrecht.

Fenix is volledig gewijd aan verhalen van vertrek, aankomst, identiteit en thuisgevoel. Het museum combineert hedendaagse kunst met historische migratieverhalen en staat op een plek die nauwelijks symbolischer kan zijn: de voormalige vertrek- en aankomstkades van miljoenen migranten. Hier begon voor velen een nieuw hoofdstuk. Of een definitief afscheid.

Voor mij kreeg het bezoek een extra laag. Mijn opa en oma van moederskant vluchtten ooit vanuit Roemenië naar Nederland. Later emigreerde mijn opa vanuit Nederland naar Canada. Ik heb hem nooit gekend. Mijn ouders hadden geen contact meer met hem en tegen de tijd dat mijn zussen en ik begrepen hoe de familiegeschiedenis in elkaar zat, ontbraken de middelen om overzee te zoeken.

Pas in het internettijdperk kon ik zelf op onderzoek uitgaan. Uiteindelijk vond ik familie in Canada. Een naam werd weer een stem. Een verhaal kreeg opnieuw contouren.

Dat maakte dit museumbezoek persoonlijker dan ik had verwacht.

Fenix is het eerste museum ter wereld dat migratie presenteert via hedendaagse kunst. Het is gevestigd in de monumentale San Franciscoloods uit 1923, met een opvallende moderne toevoeging: de Tornado.

Tornado is een dubbelgedraaide trap die je naar een uitzichtplatform op 24 meter hoogte brengt. Je draait omhoog, stap voor stap, terwijl beneden de geschiedenis ligt opgeslagen in koffers, foto’s en stemmen. Boven kijk je uit over de Maas. Water als grens. Water als verbinding.

Het museum vertelt migratieverhalen via verschillende vormen:

• Hedendaagse kunst van meer dan honderd internationale kunstenaars
• Documentaire fotografie over families en migratie
• Historische objecten zoals paspoorten en passagierslijsten
• Interactieve installaties die je letterlijk door verhalen laten bewegen

Belangrijkste tentoonstellingen

The Family of Migrants
Een indrukwekkende fototentoonstelling met bijna tweehonderd documentaire beelden over vertrek, reis en aankomst. Geen statistieken, maar gezichten. Geen aantallen, maar blikken.

Het Kofferdoolhof
Een doolhof van tweeduizend koffers vol herinneringen en persoonlijke verhalen. Iedere koffer staat symbool voor wat iemand meenam of achterliet. Het is één van de meest besproken onderdelen van het museum en terecht. Je loopt erdoorheen alsof je door opgeslagen levens beweegt.

Alle Richtingen – Kunst die je beweegt
Hedendaagse kunst van onder anderen Rineke Dijkstra, Do Ho Suh, Steve McQueen, Shilpa Gupta en Francis Alÿs. De werken raken aan identiteit, grenzen, verlies, hoop en het verlangen naar thuis.

Wat me misschien het meest bijbleef, is hoe dun de lijn soms is tussen ‘hier’ en ‘daar’. Tussen blijven en vertrekken.

Migratie is zelden alleen een politieke discussie. Het is vaak een familietafel waar een stoel leeg blijft. Een naam die niet wordt uitgesproken. Een koffer die nooit helemaal wordt uitgepakt.

En ergens, tussen die tweeduizend koffers, vroeg ik me af:
hoeveel van wie wij zijn, is gevormd door een beslissing van iemand vóór ons?

Mijn familiegeschiedenis gaat over vluchten en vertrekken.
Maar ik liep daar op een zonnige dag.
Niet als vluchteling.
Niet als emigrant.

Maar als bezoeker.
Als iemand die kan kijken in plaats van moeten kiezen.